Choroby i szkodniki zbóż

Być może nie jesteś w stanie kontrolować pogody, ale możesz podjąć kroki w celu ochrony swoich upraw przed niszczącymi chorobami. Choroby roślin uprawnych są trzecią co do wielkości przyczyną strat w uprawach na całym świecie. Jednak nie są to tylko złe wieści; dzięki proaktywnym technikom zarządzania i odpornym na choroby materiałom nasadzeniowym, hodowcy mogą zminimalizować wpływ tych zagrożeń na plony. Niestety, żaden hodowca nie jest odporny na szkodniki i patogeny. Stan gleby, stres roślin spowodowany suszą lub upałem oraz praktyki nawadniania odgrywają rolę w tym, czy rośliny zachorują, czy pozostaną zdrowe. Oto kilka rzeczy, które możesz zrobić w tym sezonie, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób roślin w swojej działalności:

Zgorzel podstawy źdźbła

Zgorzel podstawy źdźbła to infekcja bakteryjna, która jest powszechna w uprawach jęczmienia i rzepaku. Patogen odpowiedzialny za tę chorobę znajduje się w glebie, gdzie infekuje korzenie roślin i przemieszcza się w górę łodygi, aby wytworzyć kanki u podstawy rośliny. Gdy dostanie się do tkanki przewodzącej, uniemożliwia roślinie transport wody i składników odżywczych, co prowadzi do więdnięcia i gnicia podstawy łodygi. Zainfekowane części rośliny najlepiej usunąć, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się choroby.

Podsidium to choroba grzybowa, która infekuje rzepak, len, gorczycę, gorczycę i rzodkiewkę. Najczęściej występuje na terenach o piaszczystych glebach. Zainfekowane rośliny wytwarzają zwiędłe liście, oszołomione rośliny i odbarwione liście. Chociaż podsidium często atakuje siewki i młode rośliny, może również przemieszczać się w górę łodygi i infekować pąki kwiatowe, co powoduje zmniejszenie plonów. Istnieje kilka fungicydów, które mogą być stosowane do zwalczania podsidium.

Łamliwość łodyg zbóż

Pęknięcie łodygi zboża, znane również jako rozłamanie rachityczne, może wystąpić, gdy łodyga słabnie i rozdziela się, często między drugim a trzecim węzłem. Przyczyną tego jest zazwyczaj połączenie zmiennej wilgotności gleby i silnych wiatrów. Na szczęście istnieją sposoby na zmniejszenie ryzyka rozszczepienia rachitycznego. Plantatorzy mogą nawadniać pola wcześniej w ciągu dnia lub po deszczu, aby zmniejszyć ryzyko więdnięcia. Można również stosować nawozy, które dostarczają składników odżywczych przez cały sezon, takie jak źródło azotu o niskiej zawartości chlorków.

Zapobiegawcze stosowanie fungicydów może być również pomocne w zwalczaniu chorób zbóż, które mogą osłabiać rośliny, takich jak wirus żółtej karłowatości jęczmienia i niektóre rdze pszenicy.

Fusarium – zgnilizna podstawy łodygi i korzeni

Fusarium jest patogenem, który może powodować zarówno zgniliznę korzeni, jak i podstawy łodygi w szerokim zakresie upraw. Patogen ten może przetrwać w resztkach pożniwnych i glebie, dlatego najlepiej jest zmieniać uprawy, aby uniknąć jego sprowadzenia. Producenci mogą również czyścić sprzęt pomiędzy uprawami, aby zmniejszyć ryzyko przenoszenia patogenu pomiędzy polami.

Dostępne są hybrydy odporne na Fusarium, ale istnieją również praktyki zarządzania, które mogą pomóc w zapobieganiu chorobie. Należy unikać ciągłej wilgoci w glebie, która pomaga w rozwoju fuzaryjnej zgnilizny korzeni. Stosuj odporne odmiany, jeśli są dostępne, a jeśli podejrzewasz, że choroba przeniosła się na Twoje pola, zastosuj odpowiedni fungicyd.

Mączniak rzekomy

Mączniak rzekomy jest powszechną chorobą grzybową, która atakuje wiele różnych roślin, w tym wiele upraw rzędowych, warzyw i roślin ozdobnych. Jest to problem w większości obszarów geograficznych, chociaż najczęściej występuje podczas suchej pogody. Producenci mogą radzić sobie z tą chorobą, sadząc odmiany odporne na mączniaka, zmieniając uprawy i stosując fungicydy.

Istnieje kilka rodzajów fungicydów, które są skuteczne w walce z mączniakiem, dlatego należy stosować te, które są oznaczone dla danej uprawy. Można również spróbować uprawiać rośliny odporne na tę chorobę, takie jak dyniowate i niektóre kwitnące byliny.

Brunatna plamistość liści

Brązowa plamistość liści jest chorobą grzybową, która atakuje przede wszystkim sałatę, ale może również dotknąć inne rośliny liściaste, takie jak endywia, eskariola, szpinak i szwajcarska boćwina. Aby poradzić sobie z tą chorobą, ważne jest używanie czystego materiału do sadzenia i odpowiednie nawadnianie. Brązowa plamistość liści rozwija się, gdy rośliny są pod wpływem stresu, więc dobre praktyki kulturowe mogą zmniejszyć ryzyko infekcji.

Aby zwalczyć chorobę, najlepiej jest użyć fungicydu. Należy szukać produktu, który zawiera aktywny składnik myclobutanil.

Septoria

Septoria to choroba grzybowa, która generalnie wpływa na uprawy zbożowe, takie jak pszenica, żyto, jęczmień, pszenżyto i owies. Patogen ten może przetrwać w resztkach pożniwnych, dlatego najlepiej jest rotować uprawy, aby uniknąć choroby.

Istnieje kilka praktyk zarządzania, które mogą pomóc w zapobieganiu septorii. Unikaj ciągłej wilgoci w glebie, która może pomóc patogenowi w rozwoju. Czyść sprzęt pomiędzy uprawami, aby zmniejszyć ryzyko rozprzestrzeniania się zarodników. W przypadku pojawienia się choroby należy zastosować fungicyd.

Istnieje wiele sposobów na kontrolowanie ryzyka wystąpienia chorób w Twoich uprawach. Aby zapobiec rozprzestrzenianiu się patogenów na polach, ważne jest stosowanie dobrych praktyk uprawowych, przestrzeganie harmonogramu stosowania fungicydów i stosowanie odpornych na choroby materiałów roślinnych.

Zaprawianie nasion jest podstawowym zabiegiem od którego rozpoczyna się uprawę zbóż. Rośliny już w początkach wzrostu narażone są na porażenie grzybami, które znajdującą się w glebie i na materiale siewnym. Młode siewki są podatne na czynniki chorobotwórcze, a ich zdrowotność bezpośrednio wpływa na wielkość i jakość plonu. Zaprawianie materiału siewnego pozwla zwalczać wiele chorób zbóż. Jej zaletą jest stosowanie niewielkich ilości fungicydów przy jednoczesnym zachowaniu maksymalnej skuteczności.

Tabela 1. Cechy diagnostyczne chorób zbóż na liściach i pochwach liściowych

Gatunek zboża	Choroba (sprawca choroby)	Cecha diagnostyczna
Pszenica Jęczmień Żyto Owies	Mączniak prawdziwy (Erysiphe graminis syn Blumeria graminis)	Biały mączysty nalot na powierzchni liści, niekiedy na pochwach liściowych.
Pszenica Żyto	Rdza brunatna (Puccinia recondita f. sp. tritici, Puccinia recondita f. sp. recondita)	Brunatne brodawki, niekiedy z jasną obwódką, najczęściej po górnej stronie blaszki liściowej, porozrzucane nieregularnie na całej powierzchni liścia. Czasem brunatne brodawki obserwować można na pochwach liściowych.
Jęczmień	Rdza jęczmienia (Puccinia hordei)	Brunatne brodawki, drobne, nieregularnie rozrzucone na powierzchni blaszki liściowej.
Owies	Rdza koronowa (Puccinia coronata)	Brodawki pomarańczowe, często skupione w nieregularne plamki.
Pszenica Jęczmień Żyto Owies	Rdza źdźbłowa (Puccinia graminis)	Brodawki początkowo brunatne na źdźble i pochwie liściowej lub liściu, pod koniec wegetacji stają się czarne, plamy na źdźble porozrzucane nieregularnie.
Pszenica Żyto Pszenżyto	Septorioza plew (Stagonospora nodorum)	Plamy na liściach brązowe, owalne z żółtą obwódką, niekiedy na powierzchni plam obserwuje się małe, brunatne punkty – piknidia.
Pszenica Żyto Pszenżyto	Paskowana septorioza liści (Septoria tritici)	Nekrozy barwy brązowej z czarnymi punktami, na liściach górnych plamy, nekrozy wydłużone w formie pasków.
Jęczmień	Plamistość siatkowa (Helninthosporium teres)	Sieć brązowych kresek i pasków, krótkich i długich, podłużnych i poprzecznych.
Jęczmień Żyto Pszenżyto	Rynchosporioza liści (Rhynchosporium secalis)	Plamy początkowo romboidalne, później nieregularne, jasne, słomkowe. U jęczmion wyraźna brązowa obwódka, plamy na życie i pszenżycie bez wyraźnej obwódki.
Pszenica  Jęczmień Żyto Pszenżyto	Fuzarioza liści (Fusarium spp.)	Plamy owalne barwy sinoniebieskiej lub szarozielonej, początkowo podobne do plam rynchosporiozy na życie, później plamy są żółte, słomkowe, kształtem i barwą przypominają plamy septoriozy na liściach.

Opis chorób

Zgorzel podstawy źdźbła, podsuszka

Porażone rośliny mają pożółkłe liście i ciemno zabarwione korzenie. Krzewienie i wzrost są zahamowane. Na skutek uszkodzenia korzeni roślinę można łatwo wyciągnąć z ziemi. Wraz z rozwojem choroba przenosi się na cały system korzeniowy a następnie poprzez szyjkę korzeniową na podstawę źdźbła. Rośliny wydają puste białe kłosy na których pojawiają się czarne owocniki grzyba.

Łamliwość źdźbła zbóż

U nasady źdźbła pojawiają się podłużne szare lub żółtobrązowe plamy. W fazie strzelania w źdźbło tworzą się typowe owalne plamy, rozjaśnione w środku, z brązową obwódką. Wewnętrzna tkanka obumiera w rezultacie czego źdźbła łamią się w strefie porażenia. Wewnątrz źdźbła widać szarobiałą grzybnię.

Fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła i korzeni

W okresie przedwschodowym siewki gniją i obumierają zanim przebiją skorupę gleby. Na źdźble i pochwach liści pojawiają się rozległe zbrązowienia i ciemne cienkie nekrozy. Objawem porażenia pochew liści jest wystąpienie brązowo-fioletowych nekroz nad pierwszym kolankiem. Przy dużej wilgotności może pojawić się różowa warstwa zarodników. Podstawa źdźbła i górne części korzenia murszeją.

Mączniak prawdziwy

Na dolnych liściach i częściowo na źdźble pojawia się biały watowaty nalot. Porażone liście żółkną i obumierają. Porażenie może przenieść się na górne liście i kłosy. Stopniowo nalot przybiera kolor szaro-brązowy i pojawiają się czarne owocniki grzyba.

Substancje czynne w fungicydach zbożowych:

prochloraz 450 g
karbendazym 500 g
chinoksyfen 500 g

Brunatna plamistość liści

Na liściach powstają charakterystyczne żółto-brązowe plamy z ciemnym punktem w jej środku. Liście zaczynają zasychać od ich wierzchołka w kierunku pochwy liściowej, która przez długi czas pozostają nietknięte chorobą. W powstałych nekrozach przy dużej wilgotności pojawiają się konidia grzybów.

Septorioza liści

Na liściach pojawiają się owalne bladozielone plamy przechodzące w nekrozy. Można zauważyć ustawione w rzędach czarne punkty ( piknidia grzyba ). Infekcja może pojawić się na pochwach liściowych i źdźbłach. Liście zamierają i usychają. Choroba rozprzestrzenia się od dolnych liści ku górze lecz nie poraża kłosa.

Rdza żółta

Na liściach od strony wierzchołków pojawiają się żółte grudki ułożone wzdłuż nerwów. Grudki z czasem przebarwiają się na kolor pomarańczowy i rozprzestrzeniają na całą powierzchnię liści. Liść żółknie i zasycha.

Rdza brunatna

Na górnej stronie liścia pojawiają się nieregularnie umiejscowione brązowe poduszeczki grzyba. W późniejszym etapie rozwoju skupiska zarodników pojawiają się na spodniej stronie liścia. Są one koloru brązowo-czarnego i pozostają przykryte skórką liścia.

Choroby które rozwijają się na kłosie mogą spowodować duże straty w plonie poprzez zmniejszenie ilości ziaren w kłosie, obniżenie masy tysiąca ziaren, pogorszenie zdolności kiełkowania i obniżenie parametrów wypiekowych. Mogą również wytwarzać szkodliwe dla ludzi i zwierząt mykotosyny.

Septorioza plew pszenicy

Choroba przenosi się z liści na kłosy. Na plewach powstają brunatno-fioletowe plamy. Plewy w górnej części stają się brązowe. Z czasem pojawiają się ciemne punkty owocników grzyba.

Fuzarioza kłosów

Przy podstawie plew powstają brązowe pierścienie. Kłosy stają się blade a część ziaren zasycha. Przy dużej wilgotności występują łososiowe skupiska zarodników

Czerń zbóż

Występuje jako następstwo po wcześniejszym porażeniu innymi patogenami lub w wyniku innych uszkodzeń. Na kłosach pojawia się szaro-czarny nalot. Kłos zostaje dodatkowo osłabiony w wyniku braku dostępu światła do żyjących jeszcze tkanek.

Mączniak prawdziwy

Może przenosić się z zainfekowanych górnych liści rośliny. Typowym objawem jest szary watowaty nalot który po zmyciu przez deszcz odsłania brązowe plamy obumarłej tkanki. Najczęściej pojawia się w słabo przewiewnych, zagęszczonych łanach

Śnieć cuchnąca pszenicy

Porażone kłosy mogą być nieco krótsze od kłosów zdrowych i mają niebiesko- zielony kolor. Plewy są nieco rozszerzone i zamiast ziarna zawierają początkowo lepkie a następnie twarde ziarna porażone śniecią z brązowo-czarnymi zarodnikami o charakterystycznym zapachu zalewy śledziowej.

Śnieć karłowa pszenicy

Objawy są podobne do objawów śnieci cuchnącej, jednak kłosy są w większym stopniu skrócone. Kłos ma nieregularną budowę, wcześniej dojrzewa a zamiast ziaren powstają ciemne torebki śnieciowe.

Szkodniki zbóż

Ochrona zbóż przed szkodnikami

Problem zwalczania szkodników zbóż o ekonomicznym znaczeniu wyłonił się wraz ze zmianami w technologii uprawy. Intensywna ochrona przed chwastami i chorobami oraz obfite nawożenie sprzyjają rozwojowi różnych gatunków owadów. Szkodniki występujące na zbożach mogą obniżyć plon ziarna o 2-20 dt/ha. Gatunkami najważniejszymi występującymi na terenie Polski i zagrażającymi zbożom są skrzypionki, mszyce i pryszczarki. W niektórych rejonach obserwuje się również masowe pojawy ploniarek, wciornastków, miniarek oraz rolnic.

Intensyfikacja upraw zbóż, zmiany w agrotechnice i strukturze zasiewów, powszechne stosowanie pestycydów oraz zmiany klimatyczne są przyczynami coraz częściej występującego zagrożenia ze strony mało znanych, mniej ważnych szkodników. Żyły one od wielu lat w łanach zbóż, lecz w niewielkiej liczbie nie powodując żadnych